Wat betekent tawakkul in het dagelijks leven?

Vertrouwen op Allah wordt vaak begrepen als afwachten. Dat is een misverstand dat mensen passief maakt, terwijl de bedoeling juist het omgekeerde is. Vertrouwen komt na de inspanning, niet in plaats daarvan.

Het onderscheid klinkt klein, maar het is het verschil tussen iemand die zijn best doet en de uitkomst loslaat, en iemand die niets doet en dat vroomheid noemt. Die tweede houding komt vaker voor dan we willen toegeven, en ze wordt zelden gecorrigeerd omdat ze op afstand op godsvertrouwen lijkt.

De klassieke geleerden waren hier uitgesproken over. Het touw van de kameel wordt eerst vastgebonden, en pas daarna wordt er vertrouwd. Beide horen bij elkaar, en wie er één weglaat begrijpt geen van beide. De overlevering is bekend genoeg om op een tegeltje te staan, en juist daardoor wordt er overheen gelezen.

لَا يُكَلِّفُ اللَّهُ نَفْسًا إِلَّا وُسْعَهَا

"Allah belast niemand boven zijn vermogen." Het vers stelt een grens aan wat van iemand gevraagd wordt, en juist daarom is het geen aanmoediging om minder te doen. Het gaat over wat binnen je vermogen ligt, en dat is precies het gebied waarin je verantwoordelijk bent.

Inspanning en overgave

In de praktijk betekent dit dat iemand die werk zoekt, solliciteert. Dat iemand die ziek is, naar de dokter gaat. Dat iemand die schulden heeft, een afspraak maakt bij de gemeente in plaats van de brieven op te stapelen. De uitkomst ligt niet in zijn hand, maar de inspanning wel, en over dat onderscheid gaat vertrouwen.

Er zit ook rust in. Wie zijn deel gedaan heeft, hoeft de rest niet te dragen. Dat is geen berusting maar opluchting, en het is het verschil tussen een nacht wakker liggen en een nacht slapen na hetzelfde gesprek.

Wie het omdraait maakt van vertrouwen een excuus. Dat is niet wat ermee bedoeld is, en het is ook niet hoe de eerste generaties het begrepen hebben. Zij waren juist opvallend praktisch: ze werkten, handelden, reisden en zorgden, en ze legden de uitkomst daarna neer.

Waar het misgaat

Het misverstand ontstaat meestal niet uit luiheid maar uit angst. Iets echt proberen betekent dat het kan mislukken, en dat het dan aan jou lag. Niets doen en het vertrouwen noemen beschermt tegen die conclusie. Dat is menselijk, en het is ook precies waarom het benoemd moet worden.

De vraag om jezelf te stellen is eenvoudig: als het morgen goed afloopt, heb ik dan iets gedaan waar dat aan kon liggen? Zo niet, dan is er geen sprake van vertrouwen maar van hopen. Die twee lijken op elkaar en zijn het niet.